Reforma transportu publicznego – między ambicją a rzeczywistością

Dwa lata analiz, uwag i udziału w procesie legislacyjnym …

Stowarzyszenie „Wykluczenie Transportowe” od początku śledziło prace nad reformą publicznego transportu zbiorowego. Nie ograniczaliśmy się do komentowania gotowych rozwiązań. Uczestniczyliśmy w procesie legislacyjnym, przedstawialiśmy konkretne propozycje i wskazywaliśmy ryzyka, które dziś są zapisane w ustawie.

Historia obecnej reformy sięga 2024 r., kiedy Ministerstwo Infrastruktury rozpoczęło prace nad zmianami Funduszu Rozwoju Przewozów Autobusowych i powołało zespół ekspercki. Stowarzyszenie uczestniczyło w tych pracach i już wtedy sygnalizowało, że niektóre proponowane rozwiązania mogą nie odpowiadać rzeczywistym potrzebom samorządów i pasażerów.

 

W kolejnych miesiącach aktywnie uczestniczyliśmy również w debacie parlamentarnej. Braliśmy udział w posiedzeniach Komisji Infrastruktury, posiedzeniach Parlamentarnego Zespołu ds. Walki z Wykluczeniem Transportowym oraz w pracach Senackiej Komisji Infrastruktury. W tych miejscach przedstawialiśmy praktyczną perspektywę samorządów i organizatorów transportu oraz zwracaliśmy uwagę na konsekwencje proponowanych zmian.

 

Dwie szczegółowe opinie

9 lipca 2025 r. złożyliśmy pierwsze kompleksowe uwagi do projektu UD232.

Wskazywaliśmy w nich m.in. na problem rosnącej centralizacji systemu, nową rolę marszałków jako integratorów transportu, trudności z tworzeniem wojewódzkich planów transportowych oraz niewystarczający poziom minimalnych standardów dostępności.

Już wtedy jasno podkreślaliśmy, że 3 pary kursów dziennie nie mogą być uznawane za realny standard dostępności. Postulowaliśmy także pozostawienie możliwości zawierania 10-letnich umów o dopłatę, przy jednoczesnym umożliwieniu ich elastycznego modyfikowania.

 

Drugi raz. Jeszcze bardziej szczegółowo

W marcu 2026 r. złożyliśmy drugą opinię.

Tym razem przedstawiliśmy 25 stron szczegółowej analizy konkretnych przepisów projektu. Wskazaliśmy m.in. na uzależnienie dostępu do dopłat od Schematu sieci komunikacyjnej województwa, bardzo szerokie kompetencje marszałka, ryzyko uznaniowości przy kształtowaniu sieci, problemy z udziałem gmin w procesie planowania oraz nadmierną biurokratyzację.

Zwróciliśmy również uwagę na nierealny termin przygotowania pierwszego Schematu, obowiązki nakładane na organizatorów oraz ryzyko destabilizacji systemu wynikające ze skracania okresu obowiązywania umów o dopłatę.

Co ważne, nasze drugie uwagi nie zostały uwzględnione w raporcie Ministerstwa z konsultacji społecznych.

To właśnie dlatego tak ważne jest pokazanie całej historii.

 

Chcieliśmy publicznej debaty

Kiedy projekt trafił do Sejmu jako druk nr 2700, nie zakończyliśmy swoich działań.

14 lipca 2026 r. wystąpiliśmy do członków Komisji Infrastruktury oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej z apelem o przeprowadzenie wysłuchania publicznego, o które wnioskowali: Posłanka Paulina Matysiak oraz Klub Prawa i Sprawiedliwości. Wskazywaliśmy, że reforma o tak fundamentalnym znaczeniu powinna zostać przedyskutowana z tymi, którzy będą ją później stosować: samorządami, organizatorami transportu, przewoźnikami, ekspertami, organizacjami społecznymi i pasażerami.

Wniosek o wysłuchanie publiczne został jednak odrzucony większością głosów.

 

Dlatego dziś publikujemy nasze stanowiska i dokumenty, które pokazują, że zgłaszane przez nas zastrzeżenia nie pojawiły się w ostatniej chwili. Były formułowane na długo przed zakończeniem prac nad ustawą.

 

Nie sprzeciwialiśmy się reformie jako takiej. Wręcz przeciwnie. Od początku wskazywaliśmy rozwiązania, które mogłyby rzeczywiście poprawić funkcjonowanie transportu publicznego. Ale reforma nie może być dobra tylko na papierze.

Musi być możliwa do wdrożenia w gminie, powiecie i województwie. Musi odpowiadać na realne problemy mieszkańców. I przede wszystkim nie może odbierać lokalnym samorządom możliwości decydowania o tym, jak organizować transport najbliżej swoich mieszkańców.

Dlatego publikujemy dokumenty. Niech każdy sam oceni, jakie problemy wskazywaliśmy i ile z nich rzeczywiście rozwiązano.

• Uwagi do projektu UD232_ Stowarzyszenie Wykluczenie Transportowe – 2025

• Uwagi do projektu UD232 – rok 2026

• Apel do Komisji Infrastruktury- Wysłuchanie publiczne – 2026

Bo w tej reformie nie chodzi wyłącznie o zmianę przepisów.

Chodzi o to, kto będzie decydował, gdzie pojedzie autobus.